محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2117

مرآة البلدان ( فارسى )

تومان سلطانيه و قزوين اگر چه اين تومان اول به قزوين منسوب بود اما چون در اين چند سال شهر سلطانيه را انشاء فرموده و دار الملك ايران ساختند آن را مقدم داشتن اولى بود و در اين زمان نه پاره شهر است . سلطانيه از اقليم چهارم است و شهر اسلامى . ارغون خان بن ابا خاقان ابن هلاكو خان مغول بنياد فرمود و پسرش الجايتو سلطان محمد خدابنده تغمده الله بغفرانه به اتمام رسانيد و به نام خود منسوب كرد . طالع عمارتش برج اسد است . دور باروش كه ارغون خان بنياد كرده بود دوازده هزار گام و آن‌كه الجايتو سلطان مىساخت و به سبب وفات او تمام ناكرده مانده سى هزار گام . و در او قلعه‌اى است از سنگ تراشيده كه خوابگاه الجايتو سلطان است و ديگر عمارات در آنجاست . دور آن قلعه دو هزار گام بود و هوايش به سردى مايل است و آبش از قنوات است و چاه و نيك هاضم . و چاه آنجا در دو سه گزى است تا به ده گز و ولايت سردسير و گرمسير در حواليش به يك روزه راه است و هرچه مردم را به كار آيد در آن ولايات موجود و بسيار است . و علفزارهائى به غايت خوب و فراوان دارد و شكارگاههاى نيكو و اكنون چندان عمارت عالى در آن شهر است كه بعد از تبريز در هيچ شهر ديگر نباشد . مردم آنجا از هر ولايت آمده و آنجا ساكن شده‌اند و از همهء ملل و مذاهب هستند و زبانشان هنوز يك رويه نشده اما به پارسى ممزوج مايل‌تر است . و حقوق ديوانى آنجا به تمغا مقرر است و در اين سالها اگر اردوها در آنجا نمىبودى سى تومان از ولايت حاصل داشت و با وجود اردوها بيست تومان . و از سلطانيه تا ديگر بلاد عراق عجم مسافت بر اين موجب است : تا ابهر نه فرسنگ است و تا طارم ده فرسنگ ، تا اصفهان صد و شش فرسنگ ، تا اسدآباد سى و هفت فرسنگ ، تا رى پنجاه فرسنگ ، تا زنجان پنج فرسنگ ، تا ساوه چهل و دو فرسنگ ، تا سجاس پنج فرسنگ ، تا همدان سى فرسنگ ، تا يزد صد و چهل و پنج فرسنگ تا تبريز چهل و شش فرسنگ ، تا قراباغ و اران هفتاد و دو فرسنگ ، تا شيراز صد و هفتاد و شش فرسنگ . قزوين از اقليم چهارم است و در حساب ثغور مىباشد . جهت آن‌كه پيوسته با ديالمه و ملاحده در محاربه بوده‌اند . احاديث بسيار در فضيلت اين